Isı pompasını en kısa yoldan şöyle anlatabiliriz: tersine çalışan bir buzdolabı. Buzdolabı, içindeki ısıyı alıp arkasındaki panelden mutfağa atar. Isı pompası da aynı çevrimi kullanır, ama yönü terstir — dışarıdaki havadan ısı toplar ve bu ısıyı evinizin içine taşır.

Buradaki kritik nokta şu: ısı pompası ısı üretmez, ısıyı taşır. Elektrikli bir ısıtıcı 1 kWh elektrikten en fazla 1 kWh ısı üretebilir; fizik buna izin verir, fazlasına izin vermez. Isı pompası ise o 1 kWh elektriği ısı üretmek için değil, dışarıda zaten var olan ısıyı içeri pompalamak için kullanır. Bu sayede 1 kWh elektrikle eve 3, 4, hatta uygun koşullarda 5 kWh ısı taşıyabilir. Doğalgaz kombisi, elektrikli ısıtıcı veya soba gibi "yakarak" ısıtan hiçbir sistem bu orana ulaşamaz — çünkü hepsi en iyi ihtimalle harcadığı enerji kadar ısı verir.

Dışarısı soğukken havada ısı mı var?

En çok duyduğumuz itiraz bu. Kulağa garip gelse de cevap evet: fizikte "soğuk" diye ayrı bir şey yoktur, sadece daha az ısı vardır. Hava, mutlak sıfır olan −273°C'ye inmediği sürece içinde çekilebilecek ısı enerjisi taşır. 0°C'deki hava bile ciddi miktarda enerji barındırır. Isı pompasının işi, bu düşük sıcaklıktaki enerjiyi alıp evinizi ısıtacak sıcaklığa yükseltmektir.

Çevrim nasıl işliyor?

Sistemin içinde soğutucu akışkan denilen özel bir sıvı dolaşır. Bu akışkanın marifeti, çok düşük sıcaklıklarda kaynayıp buharlaşabilmesidir. Çevrim dört adımda döner:

Dış ünitedeki eşanjörde (evaporatör) akışkan, dış havadan aldığı ısıyla buharlaşır. Fan, eşanjörün üzerinden sürekli taze hava geçirerek bu ısı alışverişini besler. Buharlaşan akışkan kompresöre gelir; kompresör onu sıkıştırır. Sıkıştırılan gazın basıncıyla birlikte sıcaklığı da yükselir — bisiklet pompasıyla lastik şişirirken pompanın ısınması aynı fiziğin sonucudur. Artık sıcak olan bu gaz, ikinci eşanjörde (kondenser) ısısını evin tesisat suyuna bırakır ve yoğuşarak tekrar sıvıya döner. Son adımda genleşme vanasından geçerek basıncı düşer, soğur ve çevrim başa sarar.

Evinize giden taraf ise tanıdık bir kalorifer tesisatıdır: ısınan su yerden ısıtmaya, radyatörlere veya fancoillere gider; istenirse bir boyler üzerinden kullanım sıcak suyu da hazırlar. Yani havadan suya ısı pompası, kombinin yerini alıp mevcut sulu tesisatla çalışabilen bir cihazdır.

Aynı cihaz yazın soğutur da

Çevrimin yönü bir dört yollu vana ile tersine çevrilebilir. O zaman cihaz içerideki ısıyı alıp dışarı atar — yani soğutma yapar. Tek cihazla kışın ısıtma, yazın serinletme ve yıl boyu sıcak su: ısı pompasını "üçü bir arada" yapan budur.

Verim neye bağlı?

Isı pompasının verimi, ısıyı ne kadar "yukarı taşımak" zorunda olduğuna bağlıdır. Dış hava ne kadar ılık ve tesisat suyu ne kadar düşük sıcaklıkta olursa, cihaz o kadar az elektrik harcar. Bu yüzden Akdeniz iklimi ısı pompası için neredeyse ideal bir sahadır ve bu yüzden yerden ısıtma gibi düşük sıcaklıklı sistemlerle birlikte kurulduğunda en yüksek verimini verir. Bu ilişkinin sayısal karşılığı olan COP ve SCOP değerlerini ayrı bir yazıda ayrıntılı ele aldık.

Eviniz için hangi kapasitede ısı pompası gerektiğini merak ediyorsanız, kapasite hesaplama aracımızla bir dakikada ön fikir edinebilir ya da ücretsiz keşif talep edebilirsiniz.